Σαν άλλη Περσεφόνη (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

"Και μέσα σ' ένα τρελό έρωτα

να σαλπάρει η νιότη μου.

Ας σμίξουμε τρεις καρδιές

που δεν μπόρεσαν να ταιριάξουν"

Recine

 


Το να μπορέσει κάποιος να μεταμορφώσει την ανάπτυξη ενός απελπιστικά κοινότοπου θέματος σε λογοτεχνία αξιώσεων, τουλάχιστον στην "άνυδρη" εποχή μας, δεν απαιτεί μόνον έμπνευση και ταλέντο. Θα πρέπει οπωσδήποτε ο συγγραφέας να βασανίζεται από καρμικές "Βαλκυρίες" -σαν αυτές που καθημερινά "ματώνουν" τους άντρες, σαν αυτές για τις οποίες η τέχνη ολόκληρη υποκλίνεται!

Μνήμες χαμένες στην άμμο (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Το πρώτο βιβλίο της Ιφιγένειας Τέκου, Μνήμες χαμένες στην άμμο, γλίστρησε κυριολεκτικά στ' "απάνεμα νερά" ενός Αυγούστου που, τουλάχιστον στην δική μου περίπτωση, αφιερώθηκε στην ανάγνωση. Μια προσπάθεια άξια συγχαρητηρίων, καθώς το ιστορικό φόντο όπου η συγγραφέας εκτυλίσσει τον μύθο της δεν είναι και από τα πιο βατά...

Η αλήθεια είναι πως μυθιστορήματα με αναγωγή σ' εκείνα τα μαύρα και ταραγμένα χρόνια του ξεριζωμού των Ελλήνων από την Πόλη δεν υπάρχουν πολλά. Ίσως και γι' αυτόν τον λόγο το συγκεκριμένο μυθιστόρημα μου άφησε στο τέλος μια πικρία -καθώς περίμενα περισσότερη... εμμονή στα ιστορικά γεγονότα από μια δυνατή πένα υποσχόμενη μελλοντικές σελίδες δόξης τρανής!

Ο Συντονιστής (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Ο Νίκος Τσάμης γνωρίζει πολύ καλά την συνταγή της επιτυχίας: Ψήγματα ιστορίας, ελαφριά τεχνική ανάλυση, έντονο μυστήριο και αχαλίνωτη δράση με τον έρωτα να παιχνιδίζει ανώδυνα στο φόντο, ξετυλίγει την "πραμάτεια" του στον ανυποψίαστο αναγνώστη και τον παρασύρει στον οργιώδη κόσμο του -έναν κόσμο καλά μονταρισμένο στις απαιτήσεις τού μύθου του, με μια δεξιότητα μοναδική, ικανή να σε πείσει πως ακόμη και τα πιο παρατραβηγμένα μπορεί να είναι εντελώς... φυσιολογικά!

Χίλιες ζωές απόψε (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Ζώντας και η ίδια εντός των "τειχών", η Μαίρη Κόντζογλου  διερωτάται για την τύχη των ανθρώπων και των έργων. Αυτών των έργων που άλλους τους αναδεύουν στον αφρό της ευτυχίας κι άλλους τους καταποντίζουν στα δυστυχή σκότη.

Είναι σαν να σε παίρνει απ' το χέρι ο Καλβίνο, μια "νύχτα του χειμώνα", και σου δείχνει πώς από "άγαλμα" μπορείς κι εσύ να μετουσιωθείς σε "ταξιδιώτη" της ζωής, σε "σφουγγάρι" ικανό να συγκρατήσει μέσα του όλες τις πικρές στιγμές και, πιέζοντάς το, να ελευθερώσει την γλύκα, την σοφία και τον κορεσμό κάποιου που δεν πέρασε απαρατήρητος από τα σαγόνια της!

Το σημάδι του σκορπιού (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Ο πολυβραβευμένος Πολωνός λέκτορας, που κάθε φορά μάς κόβει την ανάσα με τα βιβλία του, έπραξε άριστα με την απόφασή του να εγκαταλείψει το Πανεπιστήμιο του Wrocław για να καταπιαστεί με το... έγκλημα! Και είναι βέβαιο πως, με τέτοια πένα, κάθε "έγκλημά" του σαφώς μπορεί να συγχωρεθεί!

Στο συγκεκριμένο βιβλίο, αυτό που από τις πρώτες σελίδες σε καθηλώνει δεν είναι μόνο η υποσχετική ότι πρόκειται να διαβάσεις ένα απίστευτα προσεγμένο και αγωνιώδες αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά ιδίως η βεβαιότητα πως, αφημένος στα ταλαντούχα χέρια του συγγραφέα, τάχιστα θα μεταφερθείς στον χωροχρόνο για να νιώσεις στο πετσί σου την ατμόσφαιρα της χιτλερικής Γερμανίας και να γευτείς τις διανθρώπινες αλλά και "υπηρεσιακές" σχέσεις στο πλαίσιο ενός άτεγκτου καθεστώτος.

357 - Τιμή, Πάθος, Εξουσία (κριτική)

[Γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Η πρώτη -αν δεν απατώμαι- προσπάθεια της συγγραφέως να σαγηνέψει το αναγνωστικό της κοινό, αποτυγχάνει, παρά τον ευρηματικότατο τίτλο και την αξιέπαινη προσπάθειά της, για κυρίως τρεις λόγους:

α) Ατυχής δομική διάταξη κεφαλαίων. Όταν ένα πόνημα μόνο 316 σελίδων χωρίζεται σε εννιά ενότητες (μέρη), απαιτείται απόλυτη διαύγεια και "χειρουργική" ακρίβεια δομικού σχεδιασμού -πράγματα που σαφώς δεν συνάντησα κατά την (ομολογουμένως συναρπαστική, αλλά όχι σε μόνιμη βάση) ανάγνωση του εν λόγω βιβλίου.

Ο άντρας με τη γερμανική στολή (κριτική)

[Γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Ένα απίστευτα χαμηλών τόνων ταξίδι στα "σκοτεινά" χρόνια της γερμανικής κατοχής, όταν η ελληνική επαρχία στέναζε κάτω από την μπότα του κατακτητή, που επεκτείνεται στα πρώτα χρόνια της μεταπολεμικής περιόδου, όταν "αδελφός" έτεινε το μαχαίρι σε "αδελφό".

Η Μαρούλα Κλιάφα, οδηγός καρτερικός σε αυτό το "πικρό" οδοιπορικό, με νηφάλια και "εύγλωττη" πένα εξιστορεί, διά στόματος της κεντρικής ηρωίδας, κρατώντας ισορροπίες δύσκολες, εξετάζοντας σκωπτικά τις κρυφές πτυχές της "άλλης" Ελλάδας και, τελικά, μένοντας απομονωμένη με το αναπάντητο -πλην εναγώνιο- ερώτημα της δικής της τύχης: Είναι άραγε η δημοσιογράφος ηρωίδα της καρπός ενός φανατικού υπερ-εθνικιστή και συνεργάτη των Γερμανών;

Μοιραία Πράγα (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Τον Philip kerr τον πρωτογνώρισα στο "Η τριλογία του Βερολίνου" -αν και είχα παλαιότερα διαβάσει αρκετά άρθρα του στην εφημερίδα Sunday Times και, σπανιότερα, στην Evening Standard. Εκείνο που πάντα τού αναγνώριζα ήταν το ότι ποτέ, μα ποτέ, η απλότητα και καθαρότητα της γραφής του δεν σου επέτρεπε να διαπιστώσεις την παραμικρή έλλειψη βάθους στον όποιο προβληματισμό του.

Στο συγκεκριμένο βιβλίο του, τώρα, ο Σκώτος συγγραφέας επαναλαμβάνει (ευτυχώς) τον εαυτό του: Κοφτή γραφή, περιεκτική, σφικτή, μύθος ακέραιος και ζωηρός, ήρωες στιβαρά τοποθετημένοι στο ιστορικό γίγνεσθαι, αυθεντική ανάπλαση μιας σκοτεινής και δύσκολης, από κάθε άποψη, εποχής, δράση εν ακινησία και κίνηση εν αδρανεία!

Κώδικας τιμής (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Έχοντας και ο ίδιος πέσει θύμα μιας (ίσως) πηγαίας ανάγκης να ανατρέξει στις πηγές της σύγχρονης (;) αυτοκαταστροφικής διάθεσης κάποιων ορεσίβιων συμπατριωτών του, ο "ανάλαφρος" στην γραφή αλλά και στην "πλοκή" Τηλέμαχος Κώτσιας μας παρέδωσε ένα ανάγνωσμα που προφανώς καθυστέρησε τουλάχιστον δύο δεκαετίες: Το Κώδικας τιμής, από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Καθυστέρηση, βέβαια, υπό την προϋπόθεση της "αναγκαιότητας" να καλυφθούν μερικά ερωτήματα από την πλευρά του ελληνικού αναγνωστικού κοινού -αν πράγματι αυτά υπήρξαν κάποτε...

Η ερωμένη και η σκιά της (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας]

Τελικά, αφού -με κάποια διαφορά αρκετών μηνών- επιχείρησα μια δεύτερη ανάγνωση στο πράγματι πολύ καλό βιβλίο τού Κυριάκου Μαργαρίτη με τίτλο "Η ερωμένη και η σκιά της", βεβαιώθηκα πως θέλει ταλέντο και πυγμή για να αποφύγεις την συγγραφή ενός τέλειου αστυνομικού θρίλερ και να καταλήξεις σ' ένα άπταιστο -πλην τραγικά πολυαξονικό- ψυχογράφημα με γαρνιτούρα την σύγχρονη μανιοκαταθλιπτική κενότητα ανθρώπων χωρίς προορισμό και ρίζες, που ιδιοποιούνται αλλότρια και ζουν στον δικό τους επίπλαστο, ονειρώδη κόσμο εξιδανικεύοντας λατρεμένα φαντάσματα του παρελθόντος.

Τα παιδιά του Στάλιν (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

«Δεν έχουμε το δικαίωμα να είμαστε αδύναμοι. Η ζωή θα μας συντρίψει και κανένας δεν θ’ ακούσει τις φωνές μας».

Θα μπορούσε να ήταν μια από εκείνες τις πυρωμένες φράσεις απόγνωσης του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν, μια κραυγή αγωνίας των κατατρεγμένων του σταλινικού καθεστώτος. Ίσως πάλι θα ταίριαζε στα χείλη μια μορφής ηρωικής, από αυτές που η Ιστορία σμιλεύει στον βράχο για να τους χαρίσει την αθανασία της παντοτινής μνήμης.

Η καχυποψία ενός άλλοθι (κριτική)

Κοίταξα λιγάκι πιο αδιάκριτα. Διάβασα με δυσκολία τον χειρόγραφο χαρακτήρα του τίτλου: Η καχυποψία ενός άλλοθι.

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Την είδα φευγαλέα, με την άκρη του ματιού, καθώς πάσχιζε να στεριώσει την βαριά τσάντα στον ώμο, κρατώντας ευλαβικά το φτενό κατάλευκο βιβλιαράκι της.

Βύθιζε το βλέμμα αχόρταγα στις σελίδες του, πού και πού κοίταζε σαν χαμένη τριγύρω τον κόσμο που βιαστικός πηγαινοερχόταν και μετά πάλι αποσυρόταν σαν κύμα που αναδιπλώνεται αθόρυβα.

Άλλο και τούτο!

Πλωτές γυναίκες (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Υπάρχουν -ευτυχώς- βιβλία αγέραστα και δροσερά, παρά την μελαγχολία που ενσταλάζουν στις ψυχές των αναγνωστών τους.

Βιβλία που, αθόρυβα και πεισματικά, καταφέρνουν να σε εξακοντίσουν στον χωροχρόνο και να σε καθηλώσουν στο θεματολογικό τους περίγραμμα, επουσιώνοντας, ταυτόχρονα με την δική σου τέρψη, την ικανοποίηση της πρωταρχικής ιδέας: να κρατηθεί μια σειρά εικόνων του παρελθόντος ζωντανή στην συλλογική μνήμη. Δεν είναι πάντα εύκολο ούτε κατορθωτό.


Αλλά από τι αφορμάται ο μύθος του βιβλίου τού Διαμαντή Αξιώτη;

Wolf Hall (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Ο εκδοτικός οίκος Πάπυρος παρέδωσε πρόσφατα στην κυκλοφορία ένα από τα πλέον αξιόλογα συγγραφικά πονήματα των τελευταίων ετών: το Γουλφ Χολ της Hilary Mary Mantel, σε μετάφραση Αθανάσιου Ζάβαλου.

Πρόκειται για ένα ιστορικό μυθιστόρημα από τα κλασικά του είδους, δοσμένο από την προικισμένη πένα της νικήτριας του βραβείου Man Booker 2009 και Walter Scott 2010.

Άγιος άθεος (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Τα πιο απλά και φρέσκα υλικά μπορούν να εγγυηθούν ένα εξαίσιο αποτέλεσμα, αρκεί να το θέλει ο συγγραφέας. Αυτή είναι μια γενική αρχή, στην οποία ελάχιστοι Έλληνες λογοτέχνες σήμερα πειθαρχούν.

Προφανώς, θύματα και οι ίδιοι της ψευδαίσθησης ότι ο αναγνώστης μάλλον επιβραβεύει την άσκοπη και αδιέξοδη πολυπλοκότητα παρά την γλυκύτητα του ύφους και την ομαλότητα της ροής του κειμένου, εξαντλούν το συγγραφικό τους ταλέντο προσπαθώντας να κατακτήσουν ένα αναγνωστικό κοινό που, τελικά, ποτέ δεν μένει πιστό και ποτέ δεν επιστρέφει.

Ο άνθρωπος του Τείχους (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Κάθε που αφήνομαι να βουλιάξω στην μαγεία των σελίδων του Κώστα Βαξεβάνη, δοκιμάζω μια παράξενη αίσθηση ανατροπής. Υπόσχομαι στον εαυτό μου όλη εκείνη την τέρψη, εκείνο το δόσιμο που έχει ανάγκη ως αναγνώστης για να μπορέσει να νιώσει την ολοκλήρωση που (πρέπει να) υπόσχεται ένα αξιόλογο βιβλίο. Κι όμως, στο τέλος απομένω μετέωρος σαν παιδί που του έκλεψαν την μπουκιά!

Ιδιοτροπία, θα πείτε, ενός φαντασμένου, που με πρόφαση τις ατέλειωτες ώρες ανάγνωσης δεν διστάζει να λυγίσει κάτω από το ξίφος της άτεγκτης κριτικής το ταλέντο ενός άξιου, ομολογουμένως, συγγραφέα. Μπορεί κι έτσι! Μα αυτή είναι η μισή αλήθεια...

Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ (κριτική)

[γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας] 

Το απίστευτο αυτό βιβλίο μάς μεταφέρει νοερά στην Ρωσία (και, αργότερα, στην Σοβιετική Ένωση) καλύπτοντας ένα χρονικό φάσμα μεταξύ του 1918 και του 1956, με σκοπό την περιγραφή των φριχτών βασάνων που πέρασαν τα εκατομμύρια των Ρώσων πολιτών στα γρανάζια του σταλινικού παραλογισμού.      

Ταυτόχρονα, επιχειρείται μια διεισδυτική ματιά στην ψυχολογία των θυμάτων, που με την παρουσία τους και την πολύχρονη φυλάκιση έδωσαν τροφή στο απάνθρωπο σύστημα της σοβιετικής (κυρίως) προσπάθειας αναμόρφωσης της συνείδησης των θεωρούμενων ως εχθρών του εν λόγω πολιτικού καθεστώτος.

Δέκα ώρες δυτικά (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Το τότε και το τώρα. Δυο φάσεις του ίδιου κόσμου, που στην εξέλιξή του μπορεί να λησμονεί, να αγνοεί ή να αδιαφορεί, αλλά οι αναμνήσεις πάντα χάσκουν σαν πληγές ανοικτές που με την πρώτη ευκαιρία αναβλύζουν το πύον του ψυχικού πόνου.

Κάπως έτσι είναι σε γενικές γραμμές δομημένο και το βιβλίο: στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η ανάλγητη και εγκληματική συμπεριφορά του δωσίλογου Σταύρου στην κατεχόμενη από τους Ναζί Θεσσαλονίκη, σε βάρος συμπολιτών του αλλά κυρίως των δύστυχων Εβραίων της πόλης, όταν αυτοί βρέθηκαν στο στόχαστρο της ρατσιστικής πολιτικής των Γερμανών.

Ο ανθρωπάκος από το Αρχαγγέλσκ (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Η πένα του Georges Simenon γλιστρά στο αθώο χαρτί όπως το ξυράφι στο ανυποψίαστο βελούδο, χαρίζοντάς μας την γεωμετρία ενός ανθρώπου που ζει πιστεύοντας σε απατηλότητες και ψευδεπίγραφα υποσχετικά. Υποσχετικά, που αυθαίρετα απέσπασε, δίχως και ο ίδιος να το καταλαβαίνει, από τους συμπολίτες του.

Πρόκειται για την ιστορία ενός ανθρώπου που πέφτει θύμα της αγαθότητας και της καλής του καρδιάς, ενός ανθρώπου που μηρυκάζει τις ελπίδες του να γίνει κάποτε πλήρως αποδεκτός στην μικρή κοινωνία που επέλεξε για μόνιμο ντεκόρ της απλοϊκής καθημερινότητάς του. 

Η ονειρική ζωή του Σουχάνοφ (κριτική)

[ γράφει ο Πάνος Γιαννάκαινας ]

Μετά από 53 έτη ζωής, ο αλλοτινός έφηβος των ονείρων και της δημιουργίας, ο ζωγράφος με τις επαναστατικές -κατά το παρελθόν- ιδέες και το αστείρευτο ταλέντο, αφυπνίζεται δυσάρεστα: Η ζωή έχει ήδη λυγίσει το ευφάνταστο και εμπνευσμένο ταμπεραμέντο του Ανατόλι Σουχάνοφ, η μακρά άσκηση των καθηκόντων του ως κρατικού λειτουργού τού άτεγκτου σοβιετικού καθεστώτος τού έχουν σαφώς προσδώσει ισχύ και κύρος, οικονομική άνεση και κοινωνική καταξίωση με όλα όσα συνεπάγεται σε ανέσεις και εξασφαλίσεις η προνομιούχα αυτή θέση, αλλά του έχει αφαιρέσει την αυθεντικότητα, την αμεσότητα της σχέσης του με την οικογένειά του, την ίδια του την ζωή.